Nowy numer 42/2018 Archiwum

Czego to znak?

Swastyka jest symbolem kojarzącym się jednoznacznie. Nie ma dla niej miejsca w przestrzeni publicznej. A jak reagujemy na sierp i młot?

W czerwcu minęły dwa lata od opublikowania ustawy „o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy jednostek organizacyjnych, jednostek pomocniczych gminy, budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz pomniki”. Ostatecznie komunistyczne pomniki powinny były zniknąć z przestrzeni publicznej do 31 marca 2018 roku. Utworzono nawet dla nich specjalny „rezerwat” w Muzeum Zimnej Wojny w Podborsku k. Białogardu. Niektórych monumentów jednak nie usunięto. W miejscu pochówku żołnierzy radzieckich, np. na cmentarzu w Koszalinie, pomnik z górującymi nad całą nekropolią sierpem i młotem zgodnie z prawem pozostanie. – Pomniki nie mogą upamiętniać osób, organizacji, wydarzeń lub dat symbolizujących komunizm lub inny ustrój totalitarny, ani w inny sposób takiego ustroju propagować. Nie dotyczy to jednak upamiętnień położonych w obrębie cmentarzy albo innych miejsc spoczynku, bez względu na treść napisów czy zastosowaną symbolikę – przypomina Paweł Knap ze szczecińskiego oddziału IPN.

Patrzę i co widzę?

Koło koszalińskiego sierpa i młota codziennie przejeżdżają setki mieszkańców miasta. Co myślą ci z nich, którzy tamte czasy pamiętają? Co myślą młodzi, którzy o nich tylko słyszeli? Ilu jest takich, którzy na ten temat nie myślą zupełnie nic? – Jeśli chodzi o samą symbolikę sierpa i młota, która pojawia się na cmentarzach, nie należy jej likwidować i w ten sposób pozbawiać tych miejsc kontekstu. Jeśli jest to cmentarz żołnierzy radzieckich, niech takim pozostanie. Jest to relikt przeszłości i tak go należy traktować. Nie jest to w żadnym razie miejsce kultywujące ideologię zbrodniczą, którą komunizm w wydaniu radzieckim bez wątpienia był – uważa dr Łukasz Gładysiak, historyk ze Studia Historycznego Huzar z Koszalina. Historyk przestrzega przed działaniami zbyt radykalnymi. – To, że coś się usunie, nie oznacza, że to nie pojawi się znowu. Mam wrażenie, że działania związane z niszczeniem takiej symboliki są wodą na młyn dla ekstremy, która wtedy się odradza. Łukasz Gładysiak sugeruje raczej działania edukacyjne: – Myślę, że dorośliśmy do tego, żeby o naszej historii opowiadać mądrze. Zamiast usuwać symbole miejsca, w których one się znajdują, powinny być opatrzone solidnym komentarzem w postaci na przykład jakiejś tablicy.

Wieczny odpoczynek…

Dla człowieka wierzącego miejsce pochówku domaga się szacunku. To, co stało się z wieloma poniemieckimi cmentarzami na Ziemiach Odzyskanych, jest z pewnością wstydliwą kartą historii powojennej Polski. Troska, jaką otacza się nad Wisłą miejsca spoczynku żołnierzy radzieckich mimo często niełatwej historii, jaka wiąże się z ich działalnością, jest czymś naturalnym i słusznym. Pytanie o radziecką symbolikę jednak pozostaje. Czy cmentarz znosi jej znaczenie? Czy jej obecność nie jest pewnym przejawem mentalnego zwycięstwa komunizmu? Czy wreszcie jest ona właściwą formą upamiętnienia spoczywających w radzieckich grobach? Jeśli wielu z tych żołnierzy było pierwszymi ofiarami zniewolenia przez totalitarny system, czy oznaczanie miejsca ich spoczynku jego symbolami jest wyrazem szacunku do zmarłych? Sierp i młot z ogrodzenia katowickiego cmentarza żołnierzy radzieckich zniknęły – dokładnie 181 sierpów i młotów. Zastąpiły je ozdobne gwiazdy. „Dopuszczalny symbol identyfikujący żołnierzy Armii Czerwonej to gwiazda. Sierp i młot jako symbol komunizmu i godło nieistniejącego państwa totalitarnego, jakim był Związek Sowiecki, należy usunąć” – napisali przed rokiem katowiccy radni. Czego znakiem obecność sierpa i młota była wczoraj – wiadomo. Czego symbolem jest dzisiaj? Co w takich przypadkach oznacza bycie mądrym?

« 1 »
oceń artykuł

Zobacz także

  • Wojtek
    17.09.2018 19:44
    Pełna zgoda z dr Łukaszem Gładysiakiem. Należy traktować to jako relikt przeszłości i przykład niełatwego okresu w dziejach Polski. Nie usuwać.
    doceń 0

Ze względów bezpieczeństwa, kiedy korzystasz z możliwości napisania komentarza lub dodania intencji, w logach systemowych zapisuje się Twoje IP. Mają do niego dostęp wyłącznie uprawnieni administratorzy systemu. Administratorem Twoich danych jest Instytut Gość Media, z siedzibą w Katowicach 40-042, ul. Wita Stwosza 11. Szanujemy Twoje dane i chronimy je. Szczegółowe informacje na ten temat oraz i prawa, jakie Ci przysługują, opisaliśmy w Polityce prywatności.

Zapisane na później

Pobieranie listy